Prisutnost i mogućnosti korisne upotrebe otpadnog materijala
Uvod
Problem današnjice pored sve veće zagađenosti vazduha, vode i zemljišta je ogroman porast količine otpadnog materijala. Supstance koje su delimično ili potpuno neupotrebljive - otpad, nastaju u svakom području ljudske delatnosti. Sa sve većim brojem stanovnika, porastom industrijske proizvodnje i potrošnje, stvara se sve veća količina otpadnog materijala, koji u ekološkom smislu dovodi do sve veće zagađenosti životne sredine. Heterogeni sastav otpadnog materijala utiče na to da su načini prerade i ponovne upotrebe raznovrsniji i složeniji.
Podela i sastav zagađujućih supstanci
Zagađivačima prirode se smatraju sve one supstance koje štetno deluju na eko-sisteme, narušavajući prirodnu ravnotežu koja postoji u vazduhu, vodi ili u zemljištu.
Posledica sve veće zagađenosti prirode je ugrožavanje životne sredine, odnosno flore i faune. Naselja i gradovi čine poseban izvor zagađujućih supstanci, zbog raznih delatnosti vezanih za život.
Izvori zagađivača mogu biti:
- energetski izvori
- saobraćaj
- industrija
- domaćinstva
S obzirom na mesto nastanka, otpadni materijal se može podeliti na:
- otpadni materijal naseljenih mesta
- industrijski otpad
- poljoprivredni otpad
- specijalni otpadni materijal
Otpadni materijal je najčešće čvrstog agregatnog stanja, ali postoje i tečni otpadni materijali i otpad u obliku mulja. Sakupljanje, transport i tretman ovih poslednjih iziskuje specijalne uređaje.
Ekološki uticaj otpadnih materija dolazi do izražaja u svim prirodnim sredinama, pošto se oni i njihovi produkti razgradnje nalaze u stalnom kružnom ciklusu. Naročito veliki uticaj ima i jedinjenja rastvorljiva u vodi i aero-zagađivači koji se prenose u zemljište, vodene tokove i u atmosferu.
Otpadni materijal naseljenih mesta
Otpadni materijal naseljenih mesta po količini zauzima tek treće mesto u nizu zagađivača. Zbog heterogenog sastava reciklaža ovog otpada i eliminacija njegovog štetnog dejstva je veoma složen proces.
Radi suzbijanja štetnog dejstva i korisne upotrebe otpada potrebno je sagledati fizičke, hemijske i biološke karakteristike otpadnog materijala:
- fizičke osobine, obuhvataju zapreminsku masu, dimenzije, sadržaj vlage i kaloričnu moć otpada,
- hemijske osobine, obuhvataju sadržaj organskih supstanci, sadržaj pepela, odnos C/N, pH vrednost i sadržaj N, P, K,
- biološke osobine, ukazuju na mogućnost biološke razgradnje organskih supstanci i na zarazno dejstvo otpadnih materijala.
Otpad naseljenih mesta čini uglavnom otpad stambenih naselja, čija količina i sastav zavisi od životnih standarda, lokalnih običaja i svesti građana.
Industrijski otpad
Industrijskim razvojem sve se više povećava količina industrijskog otpadnog materijala i zagađivača koji mogu da sadrže otrovne, teško razgradive supstance, tečne i muljevite konzistencije.
Uticaj industrijskog otpadnog materijala na životnu sredinu zavisi od vrste njegovih komponenata. Naročito je otrovan "opasni" otpad. To su zagađujuće supstance koje direktno ili preko svojih produkata razgradnje štetno utiču na čovekovo zdravlje i prirodnu okolinu.
Smanjenje štetnog dejstva i korisna upotreba otpadnog materijala
Da bi se smanjio štetan uticaj otpada na životnu sredinu, pri izboru lokacije deponije smeća treba ispitivati vodotokove na predviđenoj površini. Radi izbegavanja zagađivanja podzemnih voda, neophodno je formirati vodoizolacioni sloj. Ako bi se otpadni materijal prekrio poroznim slojem koji obezbeđuje dobru ventilaciju iOP nasula zemlja na ovaj sloj, površina bi se mogla zasejati travom.
Nedostatak ovako sređenih deponija je da se organske supstance sadržane u otpadu nepovratno gube. Da bi se one iskoristile poželjno je izvršiti kompostiranje.
Kompostiranje je aerobni, biohemijski proces pri čemu na određenoj temperaturi, uz optimalnu pH vrednost, vlažnost i odnos C/N, enzimski sistem mikroorganizama biološkom oksidacijom razgrađuje organske supstance. Pri tome nastaju produkti koji se dodaju zemljištu radi poboljšanja kvaliteta.
Druga mogućnost mikrobiološke razgradnje organskog otpada je anaerobna razgradnja, čiji produkt biogas sadrži 50-70 zapreminskih procenata metana i CO2 i može se koristiti kao izvor energije, a preostala supstanca se može upotrebiti kao organsko đubrivo.
Nagomilavanje otpadnog materijala se može izbeći i sagorevanjem otpada, uz iskorišćavanje oslobođene toplotne energije za zagrevanje.
Rešenje za sve probleme otpadnog materijala bi bilo kada bi se sve komponente u otpadu mogle ponovo korisno upotrebiti ili preraditi.
Opterećenost grada otpadom
S obzirom na promenu životnog standarda, količina komunalnog i industrijskog otpada u poslednjih deset godina pokazuje promenljivi tok. Od sredine devedesetih, količina komunalnog i industrijskog otpada se povećava. Ove promene su dovele do povećanja zagađenosti životne sredine.
Zagađenost vazduha je prvenstveno rezultat privredne delatnosti, saobraćaja i grejanja. Putem otpadnih i izduvnih gasova u vazduh dospevaju SO2 , NO2 , jedinjenja fluora, CO i CO2 .
Otpadne vode sadrže sve veću količinu fosfatnih jedinjenja (iz sredstava za pranje), masti, ulja i razne mineralne soli.
Zagađenost tla se takođe povećava.
Porast količine kabastog otpadnog materijala predstavlja novi problem.
Sastav kućnog smeća je promenljiv u zavisnosti od godišnjeg doba. U grejnoj sezoni sadrži veću količinu pepela nego u letnjem periodu. Takođe treba pomenuti otpad koji čine rashodovani kućni uređaji i nameštaj, kao i otpadni građevinski materijal i šut.
